معرفی ادعیه ماه رمضان

همان طور که ماه رمضان بهار قرآن است، بهار دعا و مناجات با خداوند نیز هست. در این رابطه چند نکته را متذکر می شویم:
اولاً، ارزش دعا برای مؤمن تا به آنجا است که خداوند ارزش افراد را به دعای آنها می¬داند و می¬فرماید: «قُلْ ما یَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاؤُکُمْ».[ فرقان، ۷۷.] (بگو اگر عبادتتان نباشد پروردگار من اعتنایى به شما ندارد) از سوی دیگر، می¬دانیم که حضرات ائمه هدی(علیهم السلام) در مکالماتشان با مردم عادی به اندازه فکر مخاطبین سخن می¬گفتند، ولی در ادعیه رسیده از ایشان، چون مخاطب خداوند است، حق مطلب را در بیان معارف ذکر می¬کردند. از آنجا که مقام ولایت عِدل قرآن است، در میان بزرگان ما مشهور شده که اگر قرآن کتاب نازل الهی است، دعا نیز قرآن صاعد خداوند است و معارف آن تبیان آیات الهی است.
ثانیاً، هرچند دعا در درگاه خداوند همیشه مسموع است و اگر مؤمن با قلب پاکیزه به درگاه الهی راز و نیاز کند مستجاب است، ولی اولیای الهی(علیهم السلام) برخی شرایط زمانی و مکانی را برای دعا ذکر فرموده¬اند که بر سرعت استجابت دعا مؤثر است و ماه مبارک رمضان از بهترین اوقات آن است؛ زیرا اگر خداوند در سایر ماه¬ها در ثلث پایانی شب خطاب می¬نماید که: «هَلْ مِنْ دَاعٍ فَأُجِیبَهُ؟ أَمْ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأَغْفِرَ لَه؟...»، اما در ماه رجب این خطاب در سراسر شب¬های آن از ملکوت عالم برای انسان¬ها بلند است و در ماه مبارک رمضان، این فراخوان الهی در همه اوقات شبانه¬روز می¬باشد و درهای رحمت الهی برای اجابت دعا همواره باز است؛ چنانکه از خطبه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در آغاز ماه مبارک رمضان این مطلب روشن است.
ثالثاً، دعاهای این ماه فراوان است که در موسوعه¬های دعایی مانند اقبال و مصباح المتهجد ذکر شده است. اما در میان ادعیه این ماه، مشایخ قوم به چند دعا عنایت ویژه داشته اند که در ادامه به اختصار معرفی می گردد.
۱- د‌عای امام سجاد‌(علیه¬السلام) د‌ر آغاز ماه رمضان
دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه در ۱۹ فراز تنظیم شده و دعا در هنگام ورود به ماه رمضان است.
یکی از تعابیر لطیف امام زین العابدین (علیه¬السلام) در دعای ۴۴ صحیفه در مورد ماه مبارک این است که فضایل و برتری‌های این ماه مشهور است: «فابان فضیلته علی سائر الشهور بما جعل له من الحرمات الموفوره و الفضائل المشهوره» (بند ۴) (پس برتری این ماه را بر ماه‌های دیگر به سبب حرمت‌های فراوان و برتری‌های آشکار که برای آن قرارداد هویدا گردانید)؛ یعنی چه در بیان قرآن، چه در گفتمان پیغمبر عظیم الشأن اسلام و چه در سیره اهل بیت آن حضرت (علیه¬السلام)، پیرامون این ماه، کرامت‌ها و شرافت‌های آن، آنقدر سخن رفته است و تأکید گشته است که این فضایل و حسن‌ها به امری بدیهی تبدیل گشته است.
۲- دعای جوشن کبیر
جوشن کبیر، دعایی منقول از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در ۱۰۰ بند، حاوی ۱۰۰۱ نام و صفت خداوند است. این دعا را جبرئیل به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) آموزش داده است. در پایان هر بند، این عبارت خوانده می‌شود: «سُبْحَانَک یا لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یا رَبِّ». در کتاب زاد المعاد در ابتدای هر فصل، خاصیتی برای آن بیان شده است، مثلاً برای بند ۳ گفته: «لطلب النصرة و سعة الرزق» و برای بند ۲۴: «لتنویر القلب و اقالة العثرات» و برای بند ۳۹: «لرفع الفقر».
بنا بر روایت، هرکس این دعا را اول ماه رمضان بخواند، خدا به او درک فضیلت شب قدر را روزی می‌دهد و هر کس آن را سه‌بار در این ماه بخواند، در طول زندگی‌اش در امان خدا قرار می‌گیرد.[ کفعمی، المصباح، ۱۳۲۱ش، ص۲۴۶-۲۴۷، حاشیه.]
جوشن کبیر از دعاهای رایجی است که شیعیان ایران در شب‌های قدر به صورت گروهی و فردی می‌خوانند.
۳- د‌عای افتتاح
دعای افتتاح از دعاهای شب‌های ماه رمضان است که محمد بن عثمان از نایبان خاص امام زمان (عج) آن را نقل کرده است. دعای افتتاح شامل مطالب خداشناسی است و عده‌ای از علما بر آن شرح نوشته‌اند. فقرات پایانی دعای افتتاح که بر آن بسیار تأکید شده درباره اظهار علاقه نسبت به دولت اسلامی است که در پرتو ظهور حضرت ولی عصر(عج) برقرار خواهد شد. در ضمن جملات این فقره از دعا، هدف حکومت اسلامی و وظیفه ما نسبت به آن نیز بیان شده است و به ضرورت پند گرفتن از امّتهای گذشته، و اینکه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه (علیهم السلام) با ارزشترین نعمتها هستند تأکید شده است.
۴- د‌عای مشهور سحرهای ماه مبارک
دعای سحر عنوانی عام برای دعاهایی است که در سحرهای ماه رمضان خوانده می‌شود. مشهورترین آن‌ها دعایی است که امام رضا (علیه¬السلام) از امام باقر (علیه¬السلام) نقل کرده است و با عبارت «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ وَ کُلُّ بَهَائِکَ بَهِیٌّ» آغاز می‌شود. شرح‌هایی بر دعای سحر نوشته شده است که شرح دعای سحر امام خمینی از آن‌ها است. این دعا به دعای بهاء نیز مشهور است.
امام باقر(علیه¬السلام) در ارزش این دعا می¬فرمایند که اگر قسم بخورم که اسم اعظم الهی در آن پیچیده است کلام حقی است و اگر مردم به ارزش این دعا آگاه بودند، برای یادگیری آن با شمشیر از هم سبقت می¬گرفتند: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهَائِکَ بِأَبْهَاهُ...[ إقبال الأعمال (ط - القدیمة)، ج۱، ص: ۷۷]» البته در این دعا از دو جهت می¬توان به درگاه الهی مسئلت برد: اول آنکه خداوند را به این اسماء قسم بدهیم و سپس دعاهای خود را بیان نماییم؛ چنانکه از ظاهر دعا نیز این مطلب برمی¬آید، و دوم آنکه از درگاه الهی تلبس در تحت همین اسماء را درخواست نماییم.
۵- دعای ابوحمزه ثمالی
سید ابن طاووس در کتاب اقبال الاعمال از ابوحمزه ثمالی روایت کرده که: «امام زین‌العابدین(علیه-السلام) در شب‌های ماه رمضان بیشتر شب را به نماز می‌پرداختند و هنگام سحر این دعا را می‌خواندند.» [سیدبن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۴۱۷ق، ص۳۴۵-۳۳۴.]
در این دعا گذشته از درس‌های خداشناسی و معادشناسی و تأکید مقام نبوت و امامت جامع‌ترین خواسته‌های هر فرد مؤمن برای سعادت دنیوی و اخروی بیان گردیده است.[دایره المعارف تشیع، ج ۷، ص ۵۲۱] یکی از مهمترین ویژگی‌های این دعا این است که شیوه راز و نیاز انسان با پروردگارش را به خوبی نشان داده است. [خزائلی، (متن، شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی)، ۱۳۸۷ش، ص۲۶.]
۶- دعای بعد از نمازهای یومیه در ماه مبارک رمضان (اَللّهُمَّ اَدْخِلْ عَلی اَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ)
شیخ کفعمی درمصباح و بلد الامین و شیخ شهید در مجموعه خود از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) نقل کرده اند که آن حضرت فرمود هرکه این دعا را در ماه رمضان بعد از هر نماز واجبی بخواند حق تعالی بیامرزد گناهان او را تا روز قیامت.
۷- دعاهای مختصر روزانه ماه رمضان
دعاهای مختصر روزانه ماه رمضان یکی از برنامه‌های روزانه رایج بین شیعیان در ماه رمضان است که برای هر روز نقل شده و معمولاً پس از نماز خوانده می‌شود.
این دعاها در کتاب‌های البلد الامین و مصباح (هر دو از کفعمی) از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده‌اند ولی ترتیب دعای برخی روزها یا برخی عبارات با هم متفاوت است. در این حدیث پاداش‌های فراوان تک تک فرازهای این مناجات بیان شده است، در پاداش خواندن دعای روز سی‌ام آمده که خداوند او را همچون پیامبران و اوصیای آنها گرامی می‌دارد.
۸- دعای هنگام افطار در ماه مبارک رمضان
در وقت افطار دعاهای ویژه¬ای توصیه شده است، از جمله بگوید:
«اللَّهُمَّ لَکَ صُمْتُ وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْتُ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ؛ خدایا برای تو روزه گرفتم، و بر خوان تو افطار کردم، و بر تو تکیه نمودم.»
تا خدا ثواب هرکسی را که در این روز روزه داشته به او عطا کند و اگر دعای «اللّهمّ ربّ النّور العظیم» را که سیّد و کفعمی روایت کردهاند بخواند فضیلت بسیار یابد، و روایت شده که امیرالمؤمنین علیه السّلام هرگاه میخواست افطار کند میگفت:
«بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَکَ صُمْنَا وَ عَلَی رِزْقِکَ أَفْطَرْنَا فَتَقَبَّلْ [فَتَقَبَّلْهُ] مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ؛ به نام خدا، خدایا برای تو روزهگرفتیم، و بر روزی تو افطار کردیم، خدایا از ما بپذیر که تو شنوا و دانایی.»
و در هنگام خوردن لقمه اول بگوید:
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ یَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ اغْفِرْ لِی؛ به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانیاش همیشگی است، ای گسترده آمرزش، مرا بیامرز.»
۹- د‌عای امام سجاد‌(علیه السلام) د‌ر پایان ماه رمضان
دعای چهل‌ و پنجم صحیفه سجادیه، ۵۶ بخش دارد و به دعای «وداع با ماه رمضان» مشهور است. امام در ابتدای دعا اوصاف خداوند را بیان می‌کند و سپس در ۲۰ بخش ۲۰ بار بر ماه رمضان درود می‌فرستد و به توصیف آن می‌پردازد. در آخر دعا درخواست‌های دعاکننده از خداوند آمده است.
 

دسته بندی: 
گنجینه معارف

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

اخبار صفحه اصلی

  • حضرت امام حسن (ع) ان الله جعل شهر رمضان مضمارا لخلقه ، فیستبقون فیه بطاعته الی مرضاته .( تحف العقول ، ص ۲۳۹ ) به درستی که خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه خلق خود ساخته تا به وسیله طاعتش به...
  • در این یادداشت به چند توصیه از مرحوم آیت الله کشمیری (ره) برای استفاده هرچه بیشتر از ضیافت الله پرداخته شده است.   توصیه‌هایی از مرحوم آیت‌الله کشمیری(ره) برای بهره‌...
  •   پاسخ دکتر رجبی به یک شبهه آیا واقعا امام حسن(علیه‌السلام) ازدواج و طلاق‌های مکرر داشتند؟ یکی از شبهاتی که در مورد امام حسن(علیه‌السلام) مطرح می‌شود، بحث ازدواج‌ها و طلاق‌های مکرر ایشان...
  • دریای نگاه دریای نگاه، عمقی دارد به ژرفای دل مهر دیده بر قلب رسوخ می کند، بی آنکه حتی واژه ای بر زبان جاری شود. در نگاهی که محبّت و قدردانی موج می زند، بر ساحل دل، دُر نایاب عشق می نشیند....
  • تغذیه افطار ۱- برای باز کردن افطار توصیه می شود از دو لیوان آب جوش ولرم و یا نمک استفاده شود، شروع افطار با نمک و آب جوش، بدن را آماده دریافت مواد غذایی دیگر می‌کند. ۲- از دیگر غذاهای مناسب برای...
  • شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَ مَنْ کانَ مَریضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِد...