عدالت علوی

همزمان با ایام شهادت مولی الموحدین حضرت علی(ع) حوزه با دکتر محمد حسین رجبی دوانی، مورخ و پژوهشگر تاریخ اسلام، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) و رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس در زمینه چگونگی شکل گیری عدالت اجتماعی و اقتصادی در دوران حکومت نبوی، بازگشت مجدد امتیازات جاهلی در دوران خلفای غاصب، شکل گیری عدالت علوی، برخورد حضرت علی(ع) با مفسدان اقتصادی عصر خود و شکل گیری مجدد عدالت علوی در دوران حکومت مهدوی به بحث و بررسی پرداخته است که حاصل آن در پی می آید:
*به گواه تاریخ با به خلافت رسیدن حضرت علی(ع) شاهد ظهور مجدد برقراری عدالت اجتماعی و اقتصادی هستیم. مهم ترین اولویت های امیرالمومنین(ع) در این زمینه که مورد تاکید پیامبر اکرم(ص) قرار داشت، چه بود؟
حضرت علی(ع) در همان سخنرانی روز اول خلافت خود گفتند که قصدم احیای سیره پیامبر(ص) و بازگرداندن مردم به همان راه و رسم است و تاکید فرمودند برای انجام این کار هیچ انعطافی نشان نخواهم داد و موانع را از سر راه برخواهم داشت.
امیرالمومنین(ع) تمام امتیازات نامشروع افراد را به سرعت لغو کرد و تاکید کردند در برخورداری از بیت المال همه حق یکسان دارند و امتیازاتی را که برخی افراد با نفوذ در دوران خلفای گذشته به دلیل تبعیض ها و برتری نژادی گرفته بودند را در هم کوبیدند.
ایشان همچنین تاکید کردند که تمام پرداختی های قبلی از بیت المال را مورد بررسی قرار می دهم و آنچه به ناحق داده شده باشد از شما بازپس می گیریم، حتی اگر مهر زنان تان شده باشد. این یک شعار نبود و حضرت در مقام عمل نیز آن را اجرا فرمود و از خلیفه مقتول نیز این سیاست را آغاز کردند و هر آنچه که عثمان به ناحق از اموال مسلمین، مال شخصی خود کرده بود توسط حضرت مصادره شد و به بیت المال عودت داده شد.
*آغاز مخالفت ها و اعتراض ها به سیاست عدالت علوی از همین موضع محکم حضرت علی(ع) در برخورد با مفسدان اقتصادی و اجتماعی شکل می گیرد؟
خواص و سرشناسان که با امتیازات و رانت های باد آورده خلفای پیشین به قدرت و نفوذ رسیده بودند، وقتی در مقام عمل دیدند علی(ع) چگونه است و در بازگرداندن منافع نامشروع چه مواضعی را اتخاذ کرده است و اموال خود را بر باد رفته می دیدند، نقطه مخالفت ها و کارشکنی ها را کلید زدند.
امیرالمومنین(ع) در عرصه سیاسی تمام مسئولان حکومتی خلیفه سوم را برکنار کردند و در عرصه اجتماعی نیز مستضعفان و افراد دارای لیاقت و صلاحیت را که جلوی بروز استعدادها آن ها در نظام غلط خلفای پیشین گرفته شده بود، روی کار آوردند و کسانی را که در اثر زد و بندهای قبیلگی و سیاسی روی کار آمده بودند، برکنار کرد، چرا که نظام اجتماعی بر مبنای نژاد و برتری قومی و اشرافیت قبیلگی از منظر حضرت پوچ تلقی می شد و به همین دلیل افراد با ایمان، باتقوا و با اخلاص بر اساس سیره نبوی برتری یافتند و مدیران برگزیده شده نیز علاوه بر ویژگی های مذکور دارای توانمندی مدیریتی بودند.
*امیرالمومنین علی(ع) حتی برای مصلحت اندیشی حکم برخی افراد را تمدید نکردند؟
اتفاقا ابن عباس که مشاور و پسرعموی خیرخواه حضرت علی(ع) بود به ایشان توصیه کرد که معاویه در شام تثبیت شود، چرا که وی از یک موقعیت و نفوذ خاصی در شام برخوردار است با خلافت حضرت مخالفت نکند و پس از آن که وی و شامیان بیعت کردند، آن موقع معاویه عزل شود که حضرت در پاسخی تاریخی فرمودند "حتی اگر یک ساعت از روز باقی مانده باشد من چنین کاری نخواهم کرد و باید این فرد را از مصدر امر مسلمین عزل کنم و حاضر نیستم کسی را که شایسته این کار نمی دانم، برای لحظه ای در آن جایگاه تثبیت کنم".
*در واقع حضرت علی(ع) عدالت را فدای مصلحت اندیشی نکردند؟ آیا انتخاب گزینه سیاست مماشات موقت با معاویه بهتر نبود؟
امیرالمومنین(ع) حتی به طور موقت عدالت را فدای مصلحت و سیاست نکردند اگرچه شاید برای دفع شر معاویه اگر آن سیاست ابن عباس انجام می شد و معاویه برای مدت کوتاهی در جایگاه خود تثبیت می شد و متوجه می شد که همچون خلفای گذشته در این جایگاه خواهد بود با حضرت بیعت می کرد و حادثه‌ای مثل صفین پیش نمی آمد، اما وجه تمایز حضرت علی(ع) این بود که به هیچ عنوان حاضر به این گونه سیاست بازی ها نبودند و حق و عدل را هرچند برای مدت کوتاهی قربانی مصحلت اندیشی نکردند.
ایشان این سیاست بسیار دقیق و ارزشمند را که بر اساس سیره نبوی بود، در عرصه اقتصاد و اجتماع پیش گرفتند، اگرچه با تنش ها و مقاومت های صاحبان قدرت و ثروت دچار بحران ها و فتنه هایی شدند که در دوران خلافت پیشین امتیازات گسترده دریافت کرده بودند.
پس طبیعی بود که صاحبان ثروت و قدرت به دلیل به خطر افتادن مناصب و امتیازات شان با حضرت امیر(ع) بیعت نکنند یا بعدها فتنه ایجاد کنند.
برخی از سرشناسان آن دوران نظیر سعد بن ابی وقاص از همان ابتدا در حالی که هنوز سیاست های حضرت را مشاهده نکرده بودند، حاضر با بیعت با امیرالمومنین(ع) نشدند و برخی دیگر نیز پس از ناامیدی از عدم منصب و جایگاه در حکومت علوی با ایشان دچار مشکل شدند.
*آیا امیرالمومنین(ع) توانستند به طور کامل عدالت اجتماعی و اقتصادی را فراهم کنند؟
مطمئن باشید که حضرت علی(ع) می توانستند در مدت ۴ سال و نه ماه حکومت خود عدالت را به طور کامل برقرار کنند و اقدامات خود را نیز در همین راستا کلید زده بودند که بخشی از آن ها گفته شد، اما متاسفانه این نابکاران چون منافع خود را در خطر دیدند فتنه ها را بپا کردند و جامعه درست نتوانست طعم عدالت علوی را بچشد.
دقت داشته باشید که فقط یک سال و نیم از دوران خلافت علی(ع) فقط مشغول جنگ صفین شد،اما مهم این است که امروز سرسخت ترین و بی معرفت ترین افراد به مقام حضرت علی(ع) اذعان دارند که آن وجود مقدس مظهر عدالت بود و کشته راه اجرای عدالت گردید و هیچ کس مانند ایشان نتوانست پس از رسول خدا به بهترین شکل عمل کند.
*آیا عدالت اجتماعی و اقتصادی در دوره دیگر غیر از حکومت نبوی و علوی شکل گرفت؟
امام مجتبی(ع) نیز پیرو سیاست های حضرت علی(ع) بودند و همان مسیر را در عرصه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پیش گرفتند، اما متاسفانه جامعه منحطی که با علی(ع) همراه نبود با فرزند ایشان نیز بیگانه شد.
به جرأت می توان گفت عدالت دیگر در جوامع اسلامی اجرا نشد و با حاکمیت بنی امیه اوضاع و احوال چنان رو به نابودی رفت که بدتر از دوران عثمان شد و با سقوط امویان و روی کارآمدن بی عباس نیز این انحطاط تداوم پیدا کرد و جوامع اسلامی عدلی همچون عدل علوی را دیگر هرگز به خواب هم ندیدند.
*البته یکی از اهداف تاسیس نظام جمهوری اسلامی و شکل گیری انقلاب نیز برقراری عدالت اجتماعی و اقتصادی بود که به نظر می رسد هنوز این آرمان جامه عمل نپوشیده است.
بله، ناگفته نگذاریم که با تاسیس نظام جمهوری اسلامی جلوه هایی از عدالت علوی حداقل در برخی مقاطع در مسائل اجتماعی پدید آمد و در سال های نخست انقلاب اسلامی در عرصه اقتصادی نیز خوب جلوه کرد اما در اثر سوء عملکرد برخی مدیران جامعه و ناهماهنگی بین قوا، مردم ما نتوانستند لذت اجرای عدالت در عرصه های اقتصادی را حس کنند.
اگر به تدابیر رهبر انقلاب اسلامی در این سال ها که بارها بر مبارزه با مفاسد اقتصادی تاکید کردند، توجه می شد، برخی فضاحت ها پیش نمی آمد که چهره پاک انقلابی و ولایی ما را بخواهد مکدر و مخدوش کند.
بدون تردید کوتاهی قوای سه گانه و عدم احساس مسئولیت و اراده قوی در برخی مسئولین موجب شد تا حدی برخی از مردم ما نسبت به اینکه نظام بتواند عدالت را آن گونه که اهل بیت(ع) مد نظر داشته باشد، ایجاد کند، تردید و شک کنند.
البته عموم مردم ما به عزم جدی مقام معظم رهبری رهبری برای مقابله با مفاسد اعتماد دارند، اما اعتماد مردم نسبت به دولتمردان و مسئولانی که چنین مسئولیت هایی را برعهده دارند، سلب شده است که باید این نقیصه جبران شود.
 

دسته بندی: 
ویژه نامه

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

اخبار صفحه اصلی

  • فصل تابستان داره از راه میرسه و یکی از دغدغه‌ های نوجوانان، داشتن اوقات فراغت دلچسب در تابستان است. این مسئله نه تنها دغدغه بچه‌هاست، بلکه والدین هم در این خصوص نگران هستند. وقتی پای درد و دل...
  • سخن گفتن از شهیدی با ابعاد گوناگون، ‌از اسوه ‏ای که جمع اضداد بود، از آهن و اشک، ‌از شیر بیشه نبرد و عارف شب‏های قیرگون، از پدر یتیمان و دشمن سرسخت کافران ، بسیار سخت بلکه محال است سخن گفتن از شهید...
  • مجموعه پوستر های روز قدس
  • مادر شده ای اهل جهان مادر دنیا از شوق ببین سبز شده ساغر دنیا این شاه کرم کیست که از عرش گذشت و آمد به زمین تا که شود سرور دنیا گفتند به ماه رمضان ، ماه مبارک بگذاشت قدم تا که حسن بر سر دنیا...
  • کار، در نظام ارزشی اسلام به عنوان راز آفرینش و حکمت وجود مطرح است. آدمی جوهره وجودی خویش را با سعی و تلاش مینمایاند و ارزش حقیقی خود را با کار تعیین میکند. نگرش انسان به کار، برابر با نگرش وی به...
  • حماسه جاوید روز نوزدهم دی ماه، یادآور حماسه بزرگ و با شکوهی است که برگ دیگری از کتاب زرین انقلاب اسلامی را رقم زد. ۱۹ دی سالروز قیام خونین مردم قم است؛ همان روزی که در تاریکی استبداد و ستم روزنه...
  • مقدمه یکی از برترین چهره هایی که تاریخ بشریت به خود دیده ، شخصیت متعالی امام خمینی (ره ) اسـت . او بـا قیامش علیه ظلمتها، بعثت انبیا و امامت اوصیا را در خاطره ها زنده کرد. با پایمردی آن یگانه...
  • برخی ویژگی های شخصیتی و البته اقدامات رزم‌آرا باعث شده بود تا شاه به او مظنون شده و تصور کند که او قصد کودتا دارد. برخی ویژگی های شخصیتی و البته اقدامات رزم‌آرا باعث شده بود تا شاه به او مظنون...