راهکارهای تشویق نوجوانان و جوانان به روزه داری

روزه ماه مبارک رمضان از ارکان دین اسلام است. امام باقر(ع) می فرمایند: «بُنِىَ الاْسْلامُ عَلى خَمْسٍ‌ عَلَى‌ الصَّلاةِ وَالزَّکوةِ وَالْحَجِّ وَالصَّوْمِ وَالْوِلایَةِ؛ [۱] اسلام بر پنج [زیرساخت] پىریزى شده؛ نماز، زکات، حج، روزه و ولایت.» قرآن مجید نیز به صراحت فرموده است: «فَمَن‌ شَهِدَ‌ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ؛ (بقره: ۱۸۵) هرکس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد.»
از‌ سوى‌ دیگر، منکر روزه «مرتد» محسوب مىشود و نیز کسى‌ که‌ بدون عذر و از روى عمد و آگاهى، روزه ماه مبارک رمضان را ترک کند در دو نوبت، تعزیر مىشود و براى‌ بار‌ سوم‌ کیفرش اعدام است. [۲] امام صادق علیهالسلام نیز می¬فرمایند: «مـَنْ اَفـْطَرَ یَوْماً‌ مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ خـَرَجَ رُوحُ الاْیمـانِ مِنْهُ؛ کسى که [بدون دلیل شرعى] یک روز از ماه رمضان را‌ روزه‌ نگیرد‌، روح ایمان از او خارج مىشود.» [۳]
جایگاه و منزلت بس حساس این‌ عبادت‌ بىنظیر ایجاب مىکند که همه اقشار جامعه‌ بهخصوص‌ جوانان‌ و نوجوانان را نسبت به آن آشنا سازند. آنچه در پى مىآید برخى‌ از‌ راهکارهاى‌ جذب نسل جوان به سوى روزه است.
۱. بیان رساى معارف الهى
قرآن مجید خطاب‌ به‌ پیامبر‌(ص) مىفرماید:
«وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نـُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ؛ (نحل: ۴۴) و قرآن‌ را‌ به سویت فرو فرستادیم تا براى مردم آنچه را به سویشان نازل شده‌ توضیح‌ دهى‌ و امید که آنان بیندیشند.»
وظیفه مبلغان دین ـ همچون پیامبر ـ شرح و بیان عالمانه احکام و معارف‌ و کلّ‌ مجموعه دین است. اگر این مهم به خوبى انجام پذیرد، جوانان با ذهن‌ و فکر‌ شفاف‌ و فطرت سالم خویش، آن را دریافته و در جان خویش جاى مىدهند. ابوصلت هروى مىگوید: از‌ امام‌ رضا(ع) شنیدم که فرمود: «خدا رحمت کند بندهاى را که امر ما‌ را‌ احیا‌ کند.» پرسیدم: چگونه؟ پاسخ داد: علوم ما را فراگیرد و آنها را به مردم بـیاموزد؛ مردم وقتى خوبیهاى سخن ما را بدانند‌ پیرو‌ ما خواهند شد.» [۴]
۲. تبیین فلسفه روزه
در آیه شریفه: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتـِبَ عـَلَیْکُمُ الصـِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ‌ مِن‌ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ؛ (بقره: ۱۸۳‌) اى‌ کسانى‌ که ایمان آورده¬اید‌، روزه بر شما مقرر شده‌ است‌ همانگونه که بر کسانى که پیش از شما بودند مقرّر شده بود باشد که‌ پرهیزگارى‌ کنـید.» جمله آخر آیه بهطور مجمل‌ به‌ فلسفه روزه‌ اشاره‌ دارد‌ و آن تمرین و تقویت تقوا‌ در ماه مبارک رمضان است.
مسائل متعددى در مجموعه فلسفه روزه در روایات و کتب دیگر مطرح شده است که علاقمندان می¬توانند به آنها مراجعه کنند؛ اما نباید فراموش نکنیم که فلسفه عمومى آفرینش و تشریع احکام و قوانین، آزمایش‌ آدمیان‌ است که روزه نیز بخشى از آن را تشکیل مىدهد و روزهدار با تن‌ دادن‌ به‌ عبادتى که خدا بدان فرمان داده، تعبد و پایبندى و تدین خویش را‌ با‌ عمل‌ اثبات مىکند گرچه همه یا بخشى از فلسفه آن را نداند. امیر مؤمنان(ع) فرمود: «فَرَضَ‌ اللّهُ‌... الصِّیامَ‌ ابْتِلاءً لاِخْلاصِ الْخَلْقِ؛ خداوند روزه را براى آزمودن اخلاص بندگان واجب فرمود‌.» [۵]
۳ . بیان اسرار‌ و آثار روزه‌
آشنایى با بخش رازگونه عبادات، حس‌ کنجکاوى جوانان را برمىانگیزد‌ و سبب اشتیاق آنها مىگردد. برخى از رازهاى روزه عبارتند از:
الف) پرستش‌ منحصر‌ به‌ فرد؛ در حدیث‌ قدسى‌ از پیامبر اعظم آمده‌ است‌:
«قالَ اللّه تبارَکَ وَ تَعالى؛ کُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ هُوَ لَهُ غَیْرُ الصِّیامِ، هُوَ‌ لى‌ وَ اَنا اَجْزى بِهِ؛ خداوند فرموده‌ است‌: هر کردار‌ آدمىزاده‌ از‌ آن اوست جز روزه‌ که از آن من است و خودم هم پاداش آن را مىدهم. [۶]
ب) پاداشهاى گوناگون؛
نظر به اینکه خداوند‌، بندگان‌ مؤمن خود را ساعتها از‌ نعمتهایى‌ که برایشان حلال بـوده بازداشته و آنها را گرسنه و تشنه کرده است، هنگام افطار و پس از آن به شکلى دلپذیر از آنها پذیرایى مىکند تا‌ جبران‌ آن محرومیت بشود، از‌ جمله‌:
ـ امام صادق(ع) فرمود: «روزهدار‌ دو‌ شادمانى دارد؛ یک موقع افطار، دیگرى هنگام ملاقات بـا پروردگارش.» [۷]
ـ پیامبر اکرم(ص) فرمود: «روزه دارى نیست که نزد کسانى که غذا مىخورند حاضر شود جز‌ اینکه‌ همه‌ اندام او تسبیح خدا گویند و درود فرشتگان بر او باشد و درود فرشتگان برایش آمرزش است.» [۸]
- همان حضرت ‌‌فرمود‌: «بهشت درى دارد‌ به‌ نام‌ «ریّان» که جز روزهداران از آن وارد نمىشوند.» [۹]
ج) صیانت صیام؛ نکته بسیار مهم در روزه‌، استقلال شخصیتى و تقویت ارادى روزهدار است که در نظر جوانان شکوهى خاص دارد‌ و این راز باید براى‌ آنان‌ بیان شود که روزه تنها خوددارى از مصرف چند کالرى آب و غذا نیست، بلکه در پى روزه اندام از کارهاى نامربوط و پس از آن روزه ذهن و فکر از افکار و اندیشههاى ناصحیح‌ و روزه قلب و دل از احساس و عاطفه منحرف پدید مىآید و مجموعه داشتهها و یافتههاى روزهدار نظاممند و هدفهدار در راه صواب زندگى قرار مىگیرد و شخصیت او را قدرتمند و با اراده و مستقل و ارزشمند مىسازد. این‌ نکته‌ آن قدر مهم است که حضرت على(ع) آن را برتر از اصل روزه دانسته مىفرماید: «صِیامُ الْقَلْبِ عَنِ الْفِکْرِ فـِى الاْثـامِ اَفـْضَلُ مِنْ صِیامِ الْبَطْنِ عَنِ‌ الطَّعامِ‌؛ روزه دل از اندیشه گناه برتر از روزه شکم از غذاست.» [۱۰]
۴. تشویق به روزه مستحبى
امام رضا علیهالسلام در فلسفه تشریع عبادتهاى مستحب مىفرماید‌:
«اِنَّ‌ اللّهَ اَتَمَّ صَلاةَ الْفَریضَةِ بِصَلاةِ النّافِلَةِ وَ اَتَمَّ صِیامَ الْفَریضَةِ بِصَیامِ النّافِلَةِ؛ خداوند‌، نماز‌ واجب را با نماز مستحب و روزه واجب را با روزه مستحب کامل کرده است.» [۱۱]
بدین‌ ترتیب‌، روزه‌ و نماز نافله به منزله خاکریز و سپر بلاى نماز و روزه واجب قرار مىگیرد‌. از سوى دیگر وقتى مردم نسبت به انجام‌ مستحبات‌ اهتمام بورزند به طور قطع ‌ ‌و یقین به‌ واجبات‌ خویش‌ بیشتر اهمیت مىدهند. از این رو باید‌ براى‌ انجام مستحبات فرهنگسازى شود و جوانان بـه انجام روزه مستحبى تشویق شوند و با فضاسازى‌ ماههاى‌ رجب و شعبان و برخى روزههاى مستحب‌ دیگر‌ آنان را‌ پایبند‌ به‌ روزه نمود تا روزه واجب ماه‌ رمضان‌ به طور کامل گرفته شود و آسیبى آن را تهدید نکند.
۵ . الگودهى
معرفى اسوههاى موفق نیز در قانع کردن روحیه قهرمانپرورى جوانان در میدانهاى پرستش‌ و نیایش‌ بسیار مؤثر است. تفهیم این نکته به جوانان بسیار ارزنده است که اصولاً‌ رهیابى‌ به‌ مقامات عالى انسانى با پرخورى و شکمپرورى در تضاد است. حضرت امیر علیهالسلام می¬فرمایند: «ما اَبْعَدَ الْخَیْرُ مِمَّنْ هـِمَّتُهُ بـَطْنُهُ وَ‌ فَرْجُهُ‌؛ خیر و نیکى از کسى که در فکر شکم و شهوت خویش است، چه‌ بسیار‌ فاصله‌ دارد!» [۱۲]
در بحث الگوها‌ توجه‌ به این موضوع نیز حایز اهمیت است که به وسیله روزه به منزلتى‌ مىتوان‌ دست یافت که با عبادت‌ دیگر‌ چنین منزلتى‌ به‌ دست‌ نمىآید مانند‌ ورود‌ به بهشت از دروازه مخصوص و نیز دریافت پاداش به طور مستقیم از‌ ذات‌ اقدس الهى و... اما الگوها؛
ـ داود پیامبر‌(ع) همواره یک در میان‌ روزها‌ را روزه مىگرفت. [۱۳]
ـ پیامبر اعظم‌(ع) در‌ سالهاى نخست بعثت، فراوان روزه مىگرفت، سپس روش خود را تغییر داد و دست‌ کم‌ در ماههاى غیر از رمضان‌ و شعبان‌، سه‌ روز روزه مىگرفت‌. [۱۴]
ـ یکى‌ از شیعیان به نام‌ «ضمره‌» پس از شهادت امیر مؤمنان(ع) نزد معاویه رفت، معاویه از او درخواست کرد اوصاف‌ امیر‌ مؤمنان را برشمارد. ضمره گفت: «به‌ خدا‌ سوگند على‌(ع) بسیار‌ روزه‌ مىگرفت و شبها به عبادت‌ مىایستاد.» [۱۵]
۶. رعایت آداب و رسوم روزهدارى
به جاى آوردن آداب و رسوم روزهدارى نیز به نوبه خود در فضاسازى و جذب جوانان و نوجوانان بسیار مؤثر‌ است‌ از جمله؛
ـ طرح مسائل روزه، آداب، احکام، فلسفه و اسرار آن‌ در‌ وسایل ارتباط جمعى و... .
ـ عطر افشانى و غبار روبى مساجد با حضور جـوانان در آستانه ماه رمضان.
ـ برگزارى مراسم جذاب قرائت ‌ ‌قرآن، بیان‌ احکام‌، سخنرانى، مراسم احیا دعاخوانى و... با‌ حضور‌ جوانان و نوجوانان.
ـ میهمانىهاى‌ عمومى و انداختن سفرههاى افطار از آداب بسیار ارزشمندى است که در اسلام بر‌ آن تأکید شده و نقش مهمى در تحکیم روزهدارى و دوستى و شناخت مؤمنان روزهدار ایفا‌ مىکند.
ـ طبخ غذاهاى باب میل جوانان هنگام افطار و سحر و نیز ابداع و تهیه غذاهاى متنوع‌ هم‌ مواد غذایى مورد لزوم را فراهم مىسازد و هم سبب اشتیاق جوانان به برنامههاى ماه رمضان مىگردد.
ـ فضاسازى شهرى از قبیل بسته بودن غذاخورىها و نصب تابلوهاى تبریک و خوشآمدگویى در محل اجتماعات، ادارات و مساجد نیز کارى مطلوب است.
منبع: تلخیص مقاله: راه¬های تشویق جوانان به روزه¬داری؛ نویسنده: علی اصغر الهامی¬نیا، نشریه پیام، ویژه رمضان ۱۳۸۷ - شماره ۹۰ (از صفحه ۱۲۲ تا ۱۳۷)
پاورقی:
۱- بحارالانوار، مجلسى، ج ۶۵ ، ص ۳۲۹، بیروت.
۲.گناهان کبیره، شهید دستغیب، ج ۲، ص ۲۴۳.
۳- ثواب الاعمال‌، شیخ‌ صدوق‌، ج ۲، ص ۱۱۸.
۴. بحارالانوار، ج ۲، ص ۳۰.
۵- نهجالبلاغه‌، حکمت ۲۵۲.
۶- بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۴۹.
۷- فروع کافى، کلینى‌، ج ۴، ص ۶۵‌ .
۸- بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۴۷.
۹- بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۵۲.
۱۰- شرح‌ غررالحکم‌، ج ۴، ص ۲۱۴.
۱۱- وسائل الشیعه، ج ۳، ص ۳۱۳.
۱۲- شرح‌ غررالحکم‌، ج ۶، ص ۹۳.
۱۳- فروع کافى، ج ۴، ص ۴۰.
۱۴- همان؛ مفاتیح الجنان، فضیلت ماه شعبان.
۱۵- بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۳۲۹.
 

دسته بندی: 
مطالب مفید

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید

CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.

اخبار صفحه اصلی

  • دیر زمانی است که می‌پرسند: تقدیر چیست و نقش انسان در این سرنوشت چیست؟ چون انسان می‌خواهد بداند که اگر تقدیر نشان از برنامۀ معین با حد و مرز مشخص برای او در زندگی است، چه جایگاهی در این برنامه دارد...