وب سایت سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

No Install Flashplayer

شنبه 1 شهريور 1393
السبت 26 شوال 1435
Aug 23 2014

آسيب‏هاى حقوقى‏

در اين مبحث مهمترين مباحث حقوقى خانواده، آسيب‏هاى حقوقى و راههاى پيشگيرى يا جبران آنها را بررسى مى ‏كنيم:

از عواملى كه مى ‏تواند نظم، انضباط، آسايش، آرامش، محبت و صميميت را براى خانواده ارمغان بياورد و كاركرد تربيتى و اجتماعى آن را بهبود بخشد، آشنايى اعضاى آن به حقوق يكديگر و مراعات و احترام به آن است. عدم آشنايى زن و شوهر و ديگر اعضاى خانواده به حقوق همديگر و عدم مراعات و يا ناديده گرفتن آن مى‏تواند نظام خانواده‏ها را در معرض بحران و تزلزل قرار دهد. دين مبين اسلام ضمن تعيين حقوق افراد خانواده آنها را به رعايت اين حقوق امر نموده است و جهت ترغيب و تشويق آنها وعده اجر و پاداش دنيوى و اخروى داده است.

 

آسيب‏هاى حقوقى مرد در خانواده‏

مرد از اركان اساسى خانواده و مايه قوام آن است و از نظر شرع و قانون داراى حقوقى است كه آسيب به آنها بنيان خانواده را دچار تزلزل، بحران و آشفتگى مى ‏كند. از اين رو به برخى از مهمترين اين آسيب‏ها مى ‏پردازيم.

 

خروج زن از منزل‏

يكى از حقوق قانونى و شرعى مرد بر زن اين است كه بدون اجازه شوهر از منزل خارج نشود؛ چنان كه پيامبر اسلام (ص) در پاسخ به اين سؤال كه حق زوج بر زوجه چيست؟

مى ‏فرمايد:

بدون اجازه او از خانه خارج نشود، اگر خارج شد ملائكه در آسمان‏ها و زمين و ملائكه غضب و رحمت بر او لعن مى ‏فرستند تا اينكه به منزل برگردد. «طبرسى، مكارم الاخلاق، ص 214.»

قرآن نيز خروج غير ضرورى زنان از خانه‏هاى خود را منع كرده و اين كار را به جاهليت پيش از اسلام تشبيه كرده است:

اى زنان در خانه‏ هاى خود بمانيد و جز براى كارهاى ضرورى از آن خارج نشويد و همچون جاهليت پيشين (در ميان مردان) ظاهر نگرديد. « احزاب، 33.»

خروج زنان از منزل بدون ضرورت مى ‏تواند سبب فساد و فتنه گردد البته امروزه يكى از آسيب‏هاى خانواده و اجتماع پديده دختران و زنان فرارى است كه بى ارتباط با اين مسئله نيست و برخى از كارشناسان نيز مهم‏ترين عامل فحشا در جامعه را فرار دختران و زنان از خانه مى‏دانند و بر اساس تحقيقاتى كه در سال 1383 انجام شده است گفته شده: «در سال گذشته حدود چهار هزار زن و دختر فرارى در كشور شناسايى شده است كه بيانگر وسعت آسيب‏هاى موجود در كشور است.» «احمد آملى، جامعه شناس، 6/ 8/ 83....»

 

زينت براى غير شوهر

عدم توجه زن به آراستگى در منزل و اقدام به زينت و آرايش در بيرون از منزل، كار مذموم و ناپسندى است و علاوه بر ضايع شدن حق شرعى و قانونى مرد، از آسيب‏هاى حقوقى خانواده نيز محسوب مى‏گردد. پيامبر اعظم (ص) نيز اين امر را به شدت نهى كرده و فرموده است: «اگر زنى چنين كند بر خداست كه او را در آتش بسوزاند.» « وسائل الشيعه، ج 14، ص 114.»

و نيز فرموده است: «هر زنى كه خود را بيارايد و معطر بسازد و از منزل خارج بشود پيوسته لعن مى‏شود تا به خانه برگردد.»

بنابراين، از جمله حقوق مرد بر زن زينت و پيراستگى است كه زن بايد خود را به بهترين جامه‏هايى كه دارد براى شوهر زينت بدهد، به خوشبوترين عطرها و به بهترين وجه خود را بيارايد و شب و روز با حضور عاطفى خود، شوهر را شاد و مسرور نمايد؛ چنان كه رسول خدا (ص) مى‏فرمايد:

بر زن است كه به خوشبوترين عطرها خود را خوشبو و معطر سازد و بهترين لباس‏هايش را بر تن نمايد، و به بهترين زينت‏ها خود را بيارايد و شب و روز خود را بر شوهر عرضه نمايد.

 

عدم اطاعت از شوهر

در دين مبين اسلام بنا به دلايلى اطاعت زن از مرد به عنوان يكى از حقوق اخلاقى مرد به شمار مى‏آيد و از آنجا كه مرد مسئوليت اداره و رهبرى حكيمانه خانواده را بر عهده دارد و در حفظ عزت، كرامت، سعادت خانواده و تحقق اهداف آن برنامه‏ريزى و تلاش مى‏كند و بر اساس آيه «الرجال قوامون على النساء ...» «. نساء، 34.» حق سرپرستى دارد، نافرمانى و عدم اطاعت زن از شوهر يكى از آسيب‏هاى حقوقى خانواده است كه مى‏تواند موجب از بين رفتن گرمى روابط خانوادگى زوجين، حاكميت صفا و صميميت در خانواده گردد.

از روايات اسلامى چنين بر مى‏آيد كه هرگاه زنى بدون عذر و دليل قابل قبول از شوهر خود نافرمانى نمايد، خود را در معرض خشم و نفرين الهى قرار مى‏دهد و اين نافرمانى مورد مذمت، نكوهش و عذاب و مجازات الهى واقع شده است.

از امام باقر (ع) نقل شده است: «زنى به محضر پيامبر اسلام (ص) رسيد و عرض كرد يا رسول‏اللَّه حق زوج بر زن چيست؟ حضرت فرمود: اينكه او را اطاعت نمايد و معصيت نكند.» «مجلسى، بحارالانوار، ج 7، ص 392.»

امام صادق (ع) نيز در اين باره مى‏فرمايد: «اگر زنى همسر خود را به خشم آورد، اعمال حسنه آن زن و همچنين نمازش در پيشگاه خداوند قبول نمى‏شود.» «. اقتباس از روايت، وسايل الشيعه، ج 14، ص 114.»

البته اين نكته نيز قابل ذكر است كه اطاعت از شوهر نبايد با اطاعت خداوند در تعارض باشد وگرنه اطاعت خداوند مقدم است؛ چنان كه امام على (ع) مى‏فرمايد: «دين ندارد كسى كه آنجا كه معصيت خالق مطرح است از مخلوقى پيروى كند.» «مجلسى، بحارالانوار، ج 70، ص 392.»

 

عدم رعايت عفت‏

حفظ ناموس و اهتمام به نگهدارى عفت از وظايف بسيار مهم زنان و از حقوق مرد بر گردن آنان است به گونه‏اى كه قوام و ثبات خانواده در گرو مراعات آن است. و عدم رعايت عفت خانواده را به منجلاب فساد و فحشا خواهد كشاند و از هم پاشيدگى و اضمحلال خانواده نتيجه قطعى و نهايى آن است.

اسلام براى مبارزه با بى‏عفتى اهتمام دارد كه نگذارد ناموس خانواده جريحه‏دار گردد و لكه ننگ و بدنامى در آسمان زندگى فاميلى نمودار شود و در اين رهگذار، با اعمالى كه مغاير با اين اصل باشد، سخت به مبارزه برخاسته و ارتكاب آن اعمال را حرام كرده است. « مؤمن، 30 و 31.» امام باقر (ع) نيز درباره رعايت عفت و پاكدامنى مى‏فرمايد: «بهترين بندگى خداوند عفت شكم و ناموس است.» «مجلسى، مرآة العقول، ج 8، ص 66.»

بنابراين از حقوق مسلم مرد بر زن رعايت عفت و پاكدامنى است و بر زنان و همسران مؤمنه لازم است كه همواره اين سفارش دين را عمل نموده، خود و خانواده را از برخوردارى يك زندگى سالم و باصفا محروم نسازند.

 

آسيب‏هاى حقوقى زن در خانواده‏

زن به عنوان ركن ديگر خانواده در اسلام مورد احترام است و حقوقى شرعى، قانونى و اخلاقى براى او وضع گرديده كه در صورت ايجاد آسيب به آن، ادامه حيات خانوادگى به خطر افتاده، بنيان آن متزلزل مى‏گردد و در اينجا به برخى از مهمترين اين آسيب‏ها اشاره مى‏ گردد:

 

عدم پرداخت نفقه‏

تأمين زندگى سالم از لحاظ مسكن، خوراك، لباس و امثال اينها در فقه اسلامى به عنوان نفقه از حقوق مسلم و ابتدايى زن بر گردن شوهر است. عدم رعايت اين حق توسط شوهر، يكى از آسيب‏هاى حقوقى زن در خانواده شمرده مى‏شود. خداوند متعال مى‏فرمايد: «زنان را در جايى مسكن دهيد كه خود ساكن هستيد و در توان داريد و به آنها زيان نرسانيد و در تنگنايشان قرار ندهيد. « طلاق، آيه 6.» از امام صادق (ع) نقل شده است كه فرمود: «كسى كه نفقه همسرش را تأمين نكند ملعون است.» «. روضة المتقين، ج 8، ص 369.»

بنابراين تأمين مخارج همسر از وظايف اصلى شوهر است و در صورت عدم تأمين نفقه از سوى شوهر زن مى‏تواند از ايشان اطاعت نكند و اين مطلب خود مى‏تواند منشأ مباحث و آسيب‏هاى متعدد ديگر شود.

 

عدم پرداخت مهريه‏

مهريه مالى است كه به محض عقد و معاشرت بر عهده مرد واجب مى‏شود و زن استحقاق آن را پيدا مى‏كند اگر چه آن را طلب نكند و خداوند نيز مى‏فرمايد «وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً؛ با طيب خاطر مهريه‏هايشان را بپردازيد.» « سوره نساء، آيه 4.» و در جاى ديگر نيز مى‏فرمايد: «اگر با زنى ازدواج كرديد و با او همبستر شديد، مهريه‏اش را بپردازيد و اين فريضه (الهى) است.» «« فما استمتعتم به منهن فأتوهنّ فريضه» نساء، آيه 24.»

عدم پرداخت يا پايبندى به مهريه زن از سوى مرد كانون خانواده را در معرض خطر قرار مى‏دهد و پرداخت آن سبب مى‏شود كه زن پايبندى بيشترى به نظام خانواده داشته باشد و با اطاعت و فرمانبردارى از مرد به نظام خانواده گرمى و صفا ببخشد و مايه استحكام نظام خانواده گردد.

 

آسيب امنيتى‏

امنيت، بستر پويايى و بالندگى و قوام و استوارى خانواده است. امنيت در ابعاد مختلف آن شامل امنيت روانى، امنيت مالى و جانى و بالاتر از همه امنيت معنوى و اخلاقى از ضرورت‏هاى لازم براى يك خانواده سالم، با شاخصه‏هاى اسلامى آن است.

مرد به دليل محوريت كانونى كه در مديريت و راهبرى نهاد خانواده دارد، موظف است نسبت به تأمين امنيت خانواده خود نهايت تلاش را بنمايد. معارف و آموزه‏هاى نورانى اسلام نيز مملو از رهنمودهاى دقيق و حكيمانه در اين زمينه است؛

به عنوان نمونه، دفاع از مال و جان و ناموس از مصاديق دفاع مشروع است كه قرآن و سنت بر آن تأكيد ورزيده‏اند تا جائى كه اگر كسى در اين راه كشته شود، شهيد به حساب مى‏آيد! « ر. ك: آيه‏هاى 194 سوره بقره و 40 شورى‏ و تفسير الميزان، ج 18، ص 101.»

 

بى ‏غيرتى نسبت به زن و شخصيت او

مرد نبايد نسبت به همسرش بى تفاوت و بى توجه باشد، بلكه مى‏بايست نسبت به او غيرت و حميّت داشته باشد و از شخصيت و كرامت وى محافظت كند و اجازه ندهد كه احترام شخصيت همسرش بر اثر بى توجهى او از بين برود. وقتى زن ببيند كه شوهرش غيرت و مردانگى دارد و در برابر حفظ آبرو و شخصيت او بى تفاوت نيست، قطعاً به زندگى مشترك با او بيشتر اميدوار و پايبند مى‏گردد و متوجه مى‏شود كه با ادامه زندگى شخصيت و آبرويش محفوظ مى‏ماند، در نتيجه ايثار و فداكارى بيشترى از خود نشان مى‏دهد، و رعايت چنين حقى به نوبه خود نظام خانواده را در برابر آسيب‏ها و خطرات مصون مى‏ دارد.

 

آسيب‏هاى حقوقى مشترك زن و مرد

چنان كه زن و مرد در خانواده حقوق ويژه‏اى بر گردن يكديگر دارند و اختلال و بى‏توجهى به آنها آسيب‏هاى جدى خانوادگى را دنبال دارد، وظايف و حقوق مشتركى نيز بر گردن هم دارند كه عدم توجه به آنها موجب وارد آمدن آسيب‏هاى اساسى در خانواده مى‏گردد، در اينجا به برخى از مهم‏ترين ابعاد اين بخش از آسيب‏هاى حقوقى خانواده اشاره مى‏شود:

 

عدم تمتمع عاطفى و جنسى از يكديگر

به اقتضاى طبيعت و سرشت بشرى، حق استمتاع جنسى و عاطفى، حق مشترك زن و مرد است كه بايد در برابر نيازمندى‏هاى يكديگر سرپيچى نكنند مگر اينكه مانعى وجود داشته باشد. در صورتى كه زن اين حق مرد را مراعات نكند، ناشزه ناميده مى‏شود و پرداخت نفقه از سوى مرد ساقط مى‏شود و در صورت سرپيچى مرد از اين قضيه حق اطاعت از مرد توسط زن ساقط مى‏گردد و زن مى‏تواند از شوهر خود اطاعت نكند.

بنابراين عدم استمتاع جنسى زن و شوهر از همديگر مى‏تواند به عنوان يكى از آسيب‏هاى حقوقى مشترك زن و شوهر شمرده شود كه ممكن است منشأ عوارض نامطلوب تربيتى و حقوقى در خانواده گردد و خانواده را دچار اضمحلال و فروپاشى نمايد و دامنه آتش اين گناه به فرزندان و حتى جامعه نيز سرايت كند. به همين دليل اسلام مرد را موظف كرده است كه در مقابل حق بهره‏بردارى جنسى از زن خود، دست كم هر چهار شب يك شب در كنار همسر خود بوده، با او همبستر شود و از نظر جنسى دست كم هر چهار ماه يك بار با همسر خود عمل زناشويى انجام دهد. « رجوع شود به: حلّى، شرايع الاسلام، ج 2، ص 234- 235.»

 

مشاركت در رسيدگى به امور فرزندان‏

از وظايف مهم و اساسى پدر و مادر در خانواده رسيدگى و پرورش كودك و كمك به رشد جسمى، روحى و اجتماعى اوست. در نوزادى و كودكى، تغذيه و حفاظت و در سنين ميانى كودكى، كنترل و راهنمايى و در نوجوانى فراهم آوردن زمينه استقلال فرزندان از اهميّت بيشترى برخوردار است.

توجه اسلام به رسيدگى به همه ابعاد رشد كودك و توصيه‏هايى ويژه به والدين در زمينه تغذيه، رشد جسمانى، شناختى، عاطفى و اجتماعى است. تأمين خوراك حلال قبل از انعقاد نطفه و نيز از ابتداى شيرخوارگى تا جوانى مورد تأكيد اسلام است و توجه به روابط عاطفى والدين در دو بعد كلامى و غير كلامى با فرزندان نيز مورد توجه خاص قرار گرفته است.

اولياى دين در اين باره، گفتگوى مهربانانه و دلسوزانه، نگاه عاطفى، بوسيدن و در آغوش گرفتن فرزند را موجب كسب درجه‏اى از بهشت مى‏دانند. به همين دليل بازى با كودكان، برخورد صميمانه و دورى از ابراز خشم و رعايت عدالت «1» و مساوات در برخورد عاطفى و احترام به آنها را توصيه كرده‏اند.

به هر حال رسيدگى به فرزندان از جهات و ابعاد مختلف تغذيه، بهداشت، لباس، رشد جسمانى، شناختى، عاطفى از وظايف مشترك زن و شوهر است كه مى‏بايست نسبت به فرزندان مراعات شود و در غير اين صورت آسيبى كه از اين ناحيه متوجه فرزندان و در نهايت خانواده و محيط اجتماعى مى‏گردد، در قالب احساس حقارت حسد و ديگر ناهنجاريهاى رفتارى و رذايل اخلاقى خود را نشان مى‏دهد كه در اين هنگام والدين مورد بازخواست قرار مى‏گيرند.

آسيب‏هاى حقوقى مشترك ديگر عبارتند از: حرمت شكنى زن و شوهر نسبت به يكديگر، نبود گذشت و اغماض، عدم تفاهم و درك متقابل، افشاء اسرار، بدرفتارى نسبت به يكديگر مى‏تواند شالوده و بنيان خانواده و روابط خانوادگى را با مخاطراتى همراه سازد.

 

راههاى پيشگيرى و درمان‏

با توجه به اينكه آسيب‏هاى حقوقى مذكور مى‏تواند اختلال و شكاف عميقى در زندگى خانواده‏ها ايجاد نمايد و موجب فروپاشى نظام خانواده گردد، پيشگيرى و درمان آن از ضرورت مضاعفى برخوردار است كه به برخى از آنها فهرست وار اشاره مى‏نماييم:

1. صبر در مقابل بدخلقى همسر؛

2. تقسيم كار در خانه؛

3. مراعات انصاف درباره حقوق يكديگر؛

4. تعميق باورها و ارزشهاى دينى، اخلاقى و پايبندى به اجراى احكام و حدود الهى؛

5. تقويت و كنترل درونى و پرورش پاكدامنى و ايجاد مصونيت در برابر آسيب‏هاى اجتماعى از طريق ترويج و توسعه آموزش‏هاى دينى به صورت كاربردى؛

6. اطلاع رسانى به موقع و همه جانبه نسبت به پيامدهاى منفى فردى، خانوادگى و اجتماعى آسيب‏هاى حقوقى؛

7. تعديل توقعات، پرهيز از تشريفات و تجملات؛

8. بهره ‏گيرى از مددكاران اجتماعى و مشاوران تربيتى كارآزموده و متعهد.

 

مناسبت ها

آخرین مطالب

عکس

 

    

صوت و فیلم


تازه های نشر

اوقات شرعی



آمار بازدیدکنندگان

000544672
امروز
دیروز
این هفته
هفته گذشته
این ماه
ماه گذشته
کل بازدیدها
6785
9309
66599
446324
136579
183279
544672
Visitors Counter
www.ahoorae.com